اگر بخواهیم خیلی کوتاه پاسخ بدهیم، قوانین جدید مهریه بیشتر از آنکه میزان خود مهریه را تغییر دهند، بر نحوه وصول و ضمانت اجرای آن تمرکز دارند. در حال حاضر، ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده همچنان مبنای مهمی برای ضمانت اجرای مهریه تا ۱۱۰ سکه است؛ در سال ۱۴۰۴ نیز طرحی برای کاهش این میزان به ۱۴ سکه در مجلس تصویب شد، اما نباید آن را بدون بررسی وضعیت نهایی و ابلاغ رسمی، قانون لازمالاجرا دانست.
اگر قصد گرفتن مهریه، طلاق، اعسار از پرداخت مهریه یا توقیف اموال همسر را دارید، دانستن یک عدد یا شنیدن یک خبر کافی نیست؛ چون نوع مهریه، زمان عقد، توانایی مالی زوج، وجود مال قابل توقیف و مرحلهای که پرونده در آن قرار دارد، همگی میتوانند نتیجه پرونده را تغییر دهند.
در این راهنما، قوانین مهریه در ایران را از ابتدا تا نحوه دریافت، رابطه مهریه با طلاق، موضوع ۱۴ و ۱۱۰ سکه و اشتباهات رایج بررسی میکنیم.
وضعیت بهروزرسانی: این مقاله بر اساس اطلاعات حقوقی و اخبار موجود تا مرداد ۱۴۰۵ تنظیم شده است. در پرونده واقعی، قبل از اقدام باید وضعیت مقررات در زمان ثبت دادخواست بررسی شود.
خیر؛ نباید گفت «مهریه به ۱۴ سکه محدود شده است». آنچه در مصوبه مورد بحث قرار گرفت، کاهش سقف ضمانت اجرای کیفری/بازداشت مرتبط با مهریه بود، نه تعیین سقف برای مقدار مهریهای که زوجین میتوانند در عقد تعیین کنند. سخنگوی هیئترئیسه مجلس نیز تأکید کرده بود که سقف خود مهریه در اختیار زوجین است.
این تفاوت برای فهم قانون جدید مهریه بسیار مهم است.
سه مفهوم را نباید با هم اشتباه گرفت:
موضوع
مفهوم
میزان مهریه
تعداد سکه یا مال تعیینشده در عقدنامه
سقف ضمانت اجرا
میزانی که قانون برای ضمانت اجرای عدم پرداخت در نظر میگیرد
امکان مطالبه
حق زن برای درخواست مهریه طبق شرایط قانونی
بنابراین اگر در عقدنامه مثلاً ۳۰۰ سکه نوشته شده باشد، این به معنای آن نیست که با تغییر سقف ضمانت اجرا، عدد ۳۰۰ خودبهخود به ۱۴ سکه تبدیل میشود.
مصوبه مجلس درباره ۱۴ سکه، اساساً به شیوه برخورد با عدم پرداخت و ضمانت اجرای آن مربوط بوده است. این مصوبه در آذر ۱۴۰۴ تصویب شد، اما برای تبدیل شدن به قانون لازمالاجرا باید مراحل قانونی خود را طی کند.
در وضعیت فعلی، مهمترین نکته این است که عدد ۱۴ سکه را نباید بدون قید «مصوبه/طرح» به جای قانون قطعی معرفی کرد. ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده همچنان مقرر میکند که وصول مهریه تا ۱۱۰ سکه یا معادل آن تابع مقررات اجرای محکومیتهای مالی است و نسبت به مازاد، ملائت زوج اهمیت دارد.
در کنار قانون موجود، تغییر پیشنهادی سال ۱۴۰۴ موضوع کاهش سقف ضمانت اجرای مهریه از ۱۱۰ به ۱۴ سکه را مطرح کرد. در گزارشهای بعدی نیز وضعیت این تغییر همچنان در مسیر بررسی و اجرا قرار داشته و در ۳۰ تیر ۱۴۰۵ «فعلاً مسکوت» گزارش شده است.
بنابراین برای کاربر امروز میتوان این وضعیت را اینگونه خلاصه کرد:
وضعیت قوانین مهریه
یکی از رایجترین اشتباهات این است که گفته میشود «قانون فقط اجازه ۱۱۰ سکه مهریه میدهد».
این برداشت درست نیست.
ماده ۱۰۸۰ قانون مدنی تعیین مقدار مهر را به تراضی زوجین واگذار کرده است. از طرف دیگر، ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده درباره نحوه وصول و ضمانت اجرا صحبت میکند، نه اینکه مهریه بالاتر از ۱۱۰ سکه را باطل بداند.
مثلاً اگر مهریه یک زن ۵۰۰ سکه باشد، نمیتوان صرفاً با استناد به عدد ۱۱۰ گفت که ۳۹۰ سکه باقیمانده دیگر وجود ندارد.
مسئله این است که روش وصول و ضمانت اجرای آن بخش متفاوت میشود.
مثال ساده
فرض کنیم:
مهریه = ۵۰۰ سکه
در نظام حقوقی فعلی، اصل تعهد زوج نسبت به مهریه طبق عقدنامه باقی است؛ اما برای بخش مازاد بر میزان مقرر در ماده ۲۲، ملائت و توانایی مالی زوج اهمیت پیدا میکند.
پس:
سقف ضمانت اجرا ≠ سقف تعیین مهریه ≠ سقف طلب زن
این یکی از مهمترین نکاتی است که باید در مقالههای مربوط به «قانون جدید مهریه» بهصورت شفاف توضیح داده شود.
برای بررسی شرایط دریافت مهریه، اولین سؤال این نیست که «چند سکه دارم؟»
بلکه باید مشخص شود:
زن با وقوع عقد، طبق ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی مالک مهر میشود. اگر مهریه وجه رایج باشد نیز قانون سازوکار محاسبه آن بر اساس شاخص قیمت را پیشبینی کرده است.
بنابراین دریافت مهریه معمولاً از یکی از این مسیرها انجام میشود:
اگر مهریه در سند رسمی ازدواج درج شده باشد، در شرایط قانونی میتوان از ظرفیت اجرای ثبت برای وصول آن استفاده کرد.
در برخی شرایط، مطالبه مهریه از طریق دادگاه انجام میشود و پس از صدور حکم، فرآیند اجرای حکم و شناسایی اموال دنبال میشود.
گاهی زوجین درباره پرداخت یکجا، اقساط یا بخشی از مهریه توافق میکنند.
نحوه وصول مهریه به شرایط پرونده بستگی دارد، اما بهطور کلی میتوان شناسایی و توقیف اموال، اجرای سند رسمی، طرح دعوای مطالبه مهریه و در صورت وجود شرایط، پیگیری اعسار و تقسیط را مهمترین مسیرها دانست.
قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی نیز سازوکار شناسایی و توقیف اموال محکومعلیه را پیشبینی کرده است. طبق ماده ۲ این قانون، مرجع اجراکننده رأی باید بنا بر درخواست محکومله برای شناسایی و توقیف اموال اقدام کند.
فرآیند سادهشده
۱. بررسی عقدنامه
مقدار و نوع مهریه مشخص میشود.
⬇️
۲. انتخاب مسیر مطالبه
اجرای ثبت یا دادگاه، بسته به شرایط پرونده.
۳. شناسایی اموال زوج
مانند حساب، ملک، خودرو یا سایر اموال قابل توقیف، با رعایت مقررات و مستثنیات دین.
۴. توقیف مال
در صورت وجود مال قابل توقیف، امکان استیفای طلب از محل آن وجود دارد.
۵. اعسار و تقسیط
اگر زوج مدعی ناتوانی مالی باشد، موضوع اعسار بررسی میشود.
۶. اجرای اقساط یا وصول کامل
بسته به رأی دادگاه و شرایط مالی زوج.
مهریه و طلاق دو موضوع مرتبط اما مستقل هستند. طلاق باعث از بین رفتن خودکار مهریه نمیشود و در بسیاری از پروندهها تعیین تکلیف حقوق مالی زن از جمله مهریه، بخشی از فرآیند طلاق است.
یکی از اشتباهات رایج این است که فرد تصور میکند:
«اگر طلاق بگیرم، مهریهام از بین میرود.»
یا:
«اگر مهریه را مطالبه کنم، دیگر نمیتوانم طلاق بگیرم.»
هر دو برداشت میتواند گمراهکننده باشد.
در پرونده طلاق، وضعیت مهریه ممکن است بسته به نوع طلاق، توافق زوجین، علت طلاق و تصمیمات قضایی متفاوت باشد.
مثال
فرض کنید زن ۲۰۰ سکه مهریه دارد و قصد جدایی دارد.
اینکه:
میتواند نتیجه مالی پرونده را تغییر دهد.
به همین دلیل تصمیم درباره بخشیدن، مطالبه یا توافق بر سر مهریه قبل از امضای هر سندی باید با بررسی دقیق پرونده انجام شود.
بله، صرف وقوع طلاق به معنی از بین رفتن خودکار مهریه نیست.
اگر بخشی از مهریه پرداخت نشده باشد و زن آن را نبخشیده یا درباره آن به نحو معتبر توافق نکرده باشد، امکان پیگیری آن مطابق مقررات وجود دارد.
اما باید میان این موارد تفاوت گذاشت:
وضعیت
نتیجه احتمالی
مهریه قبلاً کامل پرداخت شده
طلبی باقی نمیماند
زن مهریه را بهطور معتبر ابراء کرده
اصل طلب ابراءشده قابل مطالبه نیست
بخشی پرداخت شده
باقیمانده قابل بررسی و مطالبه است
درباره اقساط توافق شده
مطابق توافق/حکم عمل میشود
زوج مال قابل توقیف دارد
امکان پیگیری از محل مال وجود دارد
زوج مدعی اعسار است
موضوع اعسار و تقسیط بررسی میشود
بنابراین قبل از هر اقدام، باید سند طلاق، عقدنامه، توافقهای مالی و سابقه پرونده بررسی شود.
اعسار به زبان ساده یعنی شخص محکومشده مدعی است توان پرداخت یکجای محکومبه را ندارد.
طبق ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی، اگر محکومبه از طرق قانونی قابل وصول نباشد، در شرایط مقرر امکان حبس محکومعلیه وجود دارد؛ با این حال، قانون برای طرح دعوای اعسار در مهلت مشخص نیز مقرراتی دارد.
این نکته مهم است:
اعسار به معنی بخشیده شدن مهریه نیست.
اگر اعسار پذیرفته شود، ممکن است پرداخت مهریه متناسب با وضعیت مالی زوج به شکل اقساطی انجام شود.
یک اشتباه رایج
بعضی افراد تصور میکنند:
«اگر اعسار قبول شود، مهریه دیگر قابل مطالبه نیست.»
در حالی که اعسار اصولاً درباره نحوه پرداخت و توان مالی بدهکار است، نه اینکه اصل دین را خودبهخود از بین ببرد.
این قسمت دقیقاً جایی است که بیشترین برداشت اشتباه شکل گرفته است.
در مقررات فعلی ماده ۲۲
اگر مهریه تا ۱۱۰ سکه باشد، وصول آن مشمول مقررات مربوط به اجرای محکومیتهای مالی است و نسبت به مازاد، ملائت زوج ملاک پرداخت قرار میگیرد.
درباره تغییر به ۱۴ سکه
مصوبه مجلس در آذر ۱۴۰۴ کاهش این سقف را مطرح کرد. اما چون وضعیت اجرایی و نهایی شدن چنین تغییراتی اهمیت مستقیم برای پروندههای واقعی دارد، نباید صرفاً بر اساس اخبار قدیمی، «۱۴ سکه» را قانون لازمالاجرا معرفی کرد. گزارشهای بعدی نیز از مسکوت ماندن طرح در مقطعی خبر دادهاند.
نتیجه کاربردی
اگر امروز کسی از شما بپرسد:
پاسخ حرفهای این نیست که فقط بگویید «۱۴ سکه».
پاسخ دقیقتر این است:
۱۴ سکه موضوع مصوبه و اصلاحات پیشنهادی مجلس برای کاهش ضمانت اجرای مهریه بوده است؛ اما میزان مهریهای که زوجین میتوانند تعیین کنند ۱۴ سکه نیست و وضعیت لازمالاجرا بودن این تغییر باید بر اساس ابلاغ و مقررات جاری در زمان اقدام بررسی شود. در مقررات ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده، عدد ۱۱۰ سکه همچنان مبنای شناختهشده ضمانت اجرای مقرر است.
این تفکیک، یکی از نقاط تمایز این مقاله با بسیاری از محتواهای منتشرشده درباره «قانون جدید مهریه» است.
در پروندههای مهریه، بزرگترین اشتباه معمولاً شروع اقدام بدون شناخت وضعیت مالی و حقوقی پرونده است.
دو پرونده ممکن است هر دو مهریه ۲۰۰ سکه داشته باشند، اما نتیجه آنها کاملاً متفاوت باشد.
پرونده فرضی اول
زوج:
در این حالت، شناسایی و توقیف اموال میتواند اهمیت زیادی داشته باشد.
پرونده فرضی دوم
در این پرونده، تمرکز فقط روی «تعداد سکه» کافی نیست و موضوع اعسار، اقساط، مستثنیات دین و وضعیت مالی زوج اهمیت بیشتری پیدا میکند.
نتیجه حرفهای: در پرونده مهریه، عدد درجشده در عقدنامه فقط نقطه شروع تحلیل است؛ نه پایان آن.
این عبارت دقیق نیست.
۱۴ سکه موضوع تغییر در ضمانت اجرا بوده، نه اینکه مقدار مهریه قابل تعیین یا طلب زن الزاماً به ۱۴ سکه محدود شود.
غلط است.
ماده ۲۲ درباره نحوه وصول و ضمانت اجرا تفاوت ایجاد میکند، نه اینکه مازاد را خودکار باطل کند.
خیر؛ باید وضعیت پرداخت، بخشش، توافق و رأی دادگاه بررسی شود.
خیر؛ اعسار بیشتر به توانایی پرداخت و نحوه اجرای محکومیت مربوط است.
در بعضی پروندهها، این تصمیم میتواند روی قدرت چانهزنی و نتیجه توافق مالی اثر داشته باشد.
اگر قصد پیگیری مهریه دارید، قبل از هر اقدام این موارد را آماده کنید:
اگر پرونده وارد مرحله اجرایی شده است، بهتر است پیش از هر اقدامی مشخص شود پرونده در دادگاه است یا اجرای ثبت؛ چون مسیر پیگیری میتواند متفاوت باشد.
همه پروندههای مهریه الزاماً پیچیده نیستند؛ اما در شرایط زیر استفاده از تجربه یک وکیل متخصص میتواند اهمیت بیشتری داشته باشد:
در چنین شرایطی، به جای جستجوی صرف برای «قانون جدید مهریه چیست»، بهتر است پرونده مشخص خودتان را با یک وکیل متخصص مهریه بررسی کنید.
خیر. عدد ۱۴ سکه مربوط به مصوبه و طرح کاهش ضمانت اجرای مهریه بوده و به معنای تعیین سقف برای مقدار مهریه قابل توافق نیست. وضعیت اجرایی آن نیز باید بر اساس مقررات نهایی و ابلاغ رسمی بررسی شود.
مهمترین تغییر مطرحشده، کاهش سقف ضمانت اجرای مهریه از ۱۱۰ به ۱۴ سکه بود؛ اما این موضوع را نباید بدون بررسی وضعیت نهایی تصویب و ابلاغ، قانون لازمالاجرا دانست.
قانون عدد مشخصی را بهعنوان سقف تعیین مهریه زوجین مقرر نکرده است. میزان مهریه با توافق طرفین تعیین میشود؛ بحث ۱۱۰ یا ۱۴ سکه بیشتر به ضمانت اجرا و نحوه وصول مربوط است.
اصل مطالبه مازاد، با توجه به شرایط قانونی، از بین نمیرود؛ اما در مقررات ماده ۲۲، نسبت به مازاد ۱۱۰ سکه، توانایی مالی زوج اهمیت پیدا میکند.
بله، در صورتی که مهریه پرداخت یا بهطور معتبر بخشیده نشده باشد، امکان پیگیری باقیمانده مهریه وجود دارد.
خیر. اعسار به معنای ناتوانی از پرداخت یکجای دین است و در صورت پذیرش میتواند به تقسیط یا تعیین نحوه پرداخت منجر شود.
این موضوع به مقررات جاری، میزان مهریه، وضعیت پرونده و اعسار بستگی دارد. در مقررات موجود، ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی شرایط حبس محکومعلیه مالی را بیان کرده و ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده نیز برای مهریه تا ۱۱۰ سکه مقررات خاصی دارد.
صرف شنیدن خبر یا تصویب اولیه یک طرح به معنای تغییر خودکار همه پروندههای قدیمی نیست. اثر مقررات جدید به متن نهایی، زمان لازمالاجرا شدن و مقررات انتقالی بستگی دارد.
خیر. مطالبه مهریه لزوماً منوط به طلاق نیست و زن میتواند در طول زندگی مشترک نیز طبق شرایط قانونی مهریه خود را مطالبه کند.
پاسخ به شرایط پرونده بستگی دارد. چون مهریه در سند رسمی ازدواج درج میشود، اجرای ثبت میتواند یکی از مسیرهای مهم باشد؛ اما در برخی پروندهها مراجعه به دادگاه و پیگیری قضایی ضرورت پیدا میکند.
اگر بخواهیم کل بحث را در چند خط خلاصه کنیم:
قوانین مهریه بهخصوص درباره ضمانت اجرا، اعسار، توقیف اموال و تغییرات جدید، جزئیات زیادی دارد و یک اشتباه در انتخاب مسیر پیگیری میتواند زمان و هزینه شما را افزایش دهد.
در سایت وکلا میتوانید وکلای متخصص حوزه مهریه و خانواده را بر اساس شهر و زمینه فعالیت مشاهده و مقایسه کنید و از میان گزینههای موجود، وکیل مناسب پرونده خود را انتخاب کنید.
اگر در تهران، شیراز، اصفهان، بوشهر یا سایر شهرهای ایران به دنبال وکیل مهریه هستید، ابتدا شرایط پرونده خود را مشخص کنید و سپس وکیل متخصص همان حوزه را انتخاب کنید.
مشاهده وکلای متخصص مهریه در شهر شما
لیست وکلای مهریه در تهران
لیست وکلای مهریه در کرج
لیست وکلای مهریه در شیراز
لیست وکلای مهریه در اصفهان
لیست وکلای مهریه در مشهد
لیست وکلای مهریه در تبریز
لیست وکلای مهریه در یزد
لیست وکلای مهریه در بوشهر
لیست وکلای مهریه در کرمانشاه
لیست وکلای مهریه در رشت
لیست وکلای مهریه در اهواز
لیست وکلای مهریه در گرگان
لیست وکلای مهریه در همدان
وکالت ابزاری جهت دفاع از حق
معرفی سایت وکلا
مراحل ثبت نام در سایت وکلا
راهنمای درج مقاله در سایت وکلا
راهنمای پاسخ به سوالات موکلین
همکاری با ما
مقالات حقوقی
شماره تماس رزرو مشاوره حقوقی
09362095065
شنبه تا چهارشنبه
از ساعت 08:00 تا 18:00
وکلا ، سامانه ارتباط مردم با وکلای مجرب
طراحی سایت گروه فنی مهندسی ساین